مجموعه قزاقخانه

میدان مشق یکی از قدیمی‌ترین فضاهای تاریخی تهران است که در دوره فتحعلی‌شاه قاجار برای تمرینات نظامی ساخته شد. در زمان ناصرالدین‌شاه و هم‌زمان با توسعه تهران، بناهای مهمی در اطراف آن شکل گرفت که شاخص‌ترینشان عمارت قزاقخانه بود؛ عمارتی که ساخت آن بین سال‌های ۱۲۷۳ تا ۱۲۸۰ خورشیدی انجام شد.

ایده تشکیل نیروی قزاق پس از سفر ناصرالدین‌شاه به اروپا و الگوگیری از واحدهای کازاک روسی شکل گرفت. با حضور افسران روس، بریگاد قزاق در ایران تأسیس شد و ساختمان قزاقخانه به مرکز اصلی آن تبدیل شد. این بنا در دوره فرماندهی کاساکوفسکی ساخته و از داوودیه به میدان مشق منتقل شد.

در سال ۱۲۹۹ و با قدرت‌گیری رضاخان، قزاقخانه اهمیت بیشتری یافت، اما با انتقال پادگان‌ها به خارج شهر، میدان مشق خالی شد. در دوره پهلوی بخش‌های جدیدی به عمارت افزوده و نمای آن ساده‌تر و هماهنگ با معماری اروپایی شد؛ به‌طوری‌که کاشی‌کاری‌های قاجاری جای خود را به گچ سفید داد.

از نظر معماری، بخش قاجاری بنا سبکی نئوکلاسیک و تلفیقی از معماری ایرانی و اروپایی دارد؛ ساختمانی سه‌طبقه با ایوان‌های ستون‌دار کرنتی، تالارهای بزرگ و تزئیناتی مانند آینه‌کاری و نقاشی دیواری. در دوره پهلوی، توسعه‌هایی در اضلاع مختلف انجام شد و مجموعه به پنج ساختمان با مساحتی نزدیک به ۲۰ هزار متر مربع رسید.

پس از انقلاب، مجموعه در اختیار ارتش باقی ماند تا اینکه در سال ۱۳۸۰ به دانشگاه هنر واگذار شد. این بنا در ۲۸ اسفند ۱۳۸۵ با شماره ۱۸۶۷۴ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد و امروز بخشی از آن در پردیس باغ ملی دانشگاه هنر مورد استفاده قرار دارد و سایر بخش‌ها در حال مرمت و بازسازی‌اند.

با صدای بهزاد بهادر